Phyto znaczy roślina

powrót

Dossier

W większości przypadków działanie terapeutyczne roślin leczniczych przekłada się na ich cenne właściwości kosmetyczne. Stąd też powstała kategoria „roślin kosmetycznych”, służących do upiększania i pielęgnacji urody, a w kosmetologii wyodrębnił się nurt ekologiczny, wykorzystujący w swoich działaniach głównie naturalne surowce roślinne – fitokosmetologia. Fitokosmetyki to kosmetyki oparte na składnikach pochodzenia roślinnego, (fitozwiązkach) służące do pielęgnacji skóry, włosów i całego ciała.
rejuvi cosmetics
Phyto znaczy roślina

Phyto (grec.) – roślina; w języku polskim fito- – oznacza pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z rośliną lub roślinnością.

Fitoterapia (ziołolecznictwo) – dział medycyny i farmakologii zajmujący się wytwarzaniem leków z roślin leczniczych oraz ich stosowaniem w profilaktyce i terapii chorób. Pojęcie to jest używane również dla określenia gałęzi medycyny alternatywnej zajmującej się leczeniem preparatami roślinnymi.

Świat roślin obfituje w związki chemiczne ważne z punktu widzenia medycyny, dietetyki i kosmetologii. Są to: flawonoidy, fitohormony, garbniki, saponiny, kwasy organiczne, cukry, tłuszcze i kwasy tłuszczowe, enzymy, witaminy. Składniki te spełniają najbardziej istotne oczekiwania kosmetologii: opóźnianie procesu starzenia się skóry, ochrona wobec czynników otoczenia (m.in. promieniowania UV), regeneracja bariery ochronnej skóry, rozjaśnianie przebarwień, poprawianie mikrokrążenia, uszczelnianie ścianek naczyń krwionośnych, nawilżanie skóry, działanie ujędrniające, antycellulitowe, odżywcze, przeciwzapalne i antyseptyczne, normalizacja wydzielania łoju skórnego. Substancje fitochemiczne sprawdzają się także w najbardziej nowoczesnych technologiach kosmetyków, gdzie w grę wchodzą mechanizmy molekularne działające w komórkach skóry.

Związki biologicznie aktywne wytwarzane są w różnych organach roślin: korzeniach, kłączach, liściach, kwiatach, owocach, nasionach, korze. Pochodzenie składnika roślinnego jest zawarte w jego nazwie INCI. Nazewnictwo INCI dotyczy wyłącznie składników kosmetycznych. Jest skrótem terminu International Nomenclature of Cosmetic Ingredients i obowiązuje producentów kosmetyków w całej Unii Europejskiej. Każdy składnik kosmetyku ma swoją z góry nadaną nazwę i tylko pod taką nazwą może być zamieszczony w składzie produktu. Lista INCI liczy ponad 8 tysięcy nazw i jest ciągle uzupełniana.

Surowiec roślinny do celów kosmetycznych jest pozyskiwany w formie ekstraktów wodnych, alkoholowych lub olejowych – zależnie od składu chemicznego i rozpuszczalności. Izolowane są przeważnie mieszaniny wieloskładnikowe, rzadziej pojedyncze składniki. W przypadku alg, oprócz ekstraktów, mogą występować także formy mikronizowane lub liofilizowane. 

Szczególną formą ekstraktów są olejki eteryczne, będące roślinnymi substancjami zapachowymi, służącymi roślinom do wabienia owadów zapylających lub do odstraszania wrogów. Człowiek wykorzystuje olejki eteryczne w przemyśle perfumeryjnym (do tworzenia kompozycji zapachowych perfum, kosmetyków, środków czystości i przedmiotów powszechnego użytku) oraz w aromaterapii – naturalnej metodzie leczenia lub wspomagania przy zwalczaniu rozmaitych schorzeń i dolegliwości. Jednym z najnowszych trendów wykorzystywania zapachu, stosowanym głównie przez handlowców, jest marketing zapachowy, tzw. aromamarketing, którego celem jest wpływanie na decyzje zakupowe klienta lub przywiązanie go do konkretnej marki produktu – przez oddziaływanie na zmysł powonienia. Olejki eteryczne to wieloskładnikowe substancje lotne, które izoluje się metodą destylacji z parą wodną (większość olejków) lub przez wytłaczanie skórek owoców (olejki cytrusowe). Rzadziej używa się metod takich jak: ekstrahowanie za pomocą rozpuszczalników organicznych, gdzie produktami są konkrety i absoluty, oraz metoda enfleurage, której efektem są wonne tłuszcze, tzw. pomady – najstarsze perfumy świata, znane już starożytnym elegantkom.

Fitohormony

Są to hormony roślinne, które – podobnie jak ludzkie – pełnią funkcję sygnałów chemicznych. Przekazywane są za pośrednictwem soku roślinnego do tkanek docelowych, gdzie inicjują procesy wzrostowe i rozwojowe, np. kiełkowanie nasion, kwitnienie, owocowanie.

Fitoestrogeny vs. estrogeny

Estrogeny to hormony ludzkie odgrywające istotną rolę w zachowaniu młodego wyglądu skóry. Ich poważny niedobór u kobiet po 45. roku życia sprawia, że skóra traci sprężystość i elastyczność, staje się wiotka, pojawiają się zmarszczki i przebarwienia. Z medycznego punktu widzenia podawanie estrogenów w preparatach kosmetycznych i regularne ich stosowanie mogłoby ewidentnie opóźnić zegar biologiczny i wpłynąć na odmłodzenie skóry. Tymczasem przeprowadzone badania pokazały, że podawanie hormonów ludzkich lub zwierzęcych w preparatach do stosowania zewnętrznego nie ogranicza się jedynie do miejsca ich aplikacji i może wywoływać niebezpieczne działania uboczne w całym organizmie. Z tego względu w wielu krajach, także w Polsce, zabroniono stosowania takich hormonów w kosmetyce, a doskonałym składnikiem zastępczym okazały się substancje roślinne.

Fitoestrogeny – są to hormony roślinne o podobnej budowie przestrzennej jak estrogeny ludzkie, dzięki czemu mogą się łączyć z receptorami estrogenowymi w skórze i wywierać skutki identyczne jak prawdziwe estrogeny. Np. mogą uaktywnić ekspresję genu odpowiedzialnego za syntezę kolagenu, przez co skóra zyskuje „dostawę” nowej porcji cennego białka, odpowiedzialnego za jej jędrność i młody wygląd.

Estrogeny roślinne są bezpieczne i skuteczne, działają tylko w miejscu aplikacji, nie powodując efektów ubocznych ani ryzyka przedawkowania. Często zamyka się je w nośnikach liposomowych, dzięki czemu docierają do głębszych warstw skóry i mogą wywrzeć silniejszy efekt kosmetyczny.

Rolę fitoestrogenów w kosmetykach pełnią głównie izoflawonoidy. Występują w roślinach uprawnych – kukurydzy, lucernie, koniczynie, łubinie, ryżu, soi, szyszkach chmielu. Bogate w te związki są również pospolite warzywa – cebula, kapusta, brokuły, cykoria oraz rośliny przyprawowe – szałwia, kminek, anyżek, lukrecja, koper, tymianek, liść laurowy, rozmaryn.

Do ważnych składników o działaniu hormonalnym zalicza się stary indiański środek leczniczy – wyciąg z korzenia pluskwicy groniastej Cimicifuga racemosa. Wywiera silny wpływ na kobiecy układ hormonalny, reguluje poziom estrogenów w organizmie, łagodzi objawy menopauzy. Jest częstym składnikiem kosmetyków typu „anti-age”.

DHEA – „fontanna młodości”

Pełna nazwa DHEA brzmi: dehydroepiandrostenon. Jest to prekursor naturalnych hormonów płciowych człowieka wytwarzany w nadnerczach. Powstaje z cholesterolu, po czym przekształca się w hormony płciowe – testosteron, estrogen i progesteron. Bywa określany „hormonem młodości”, ponieważ decyduje o funkcjach organizmu istotnych dla procesu starzenia się. Z wiekiem poziom DHEA wyraźnie się obniża, co wiąże się ze stopniową utratą młodości. DHEA, podobnie jak inne naturalne substancje hormonalne, nie może być składnikiem recepturowym preparatów kosmetycznych, ponieważ oddziałuje na cały organizm, a nie tylko w miejscu aplikacji. Poszukiwania składnika zastępczego doprowadziły do odkrycia egzotycznego pnącza o potocznej nazwie „dziki jam” (Wild Yam), łac. Dioscorea villosa, po polsku „dziki pochrzyn”, którego bulwiaste korzenie zawierają diosgeninę – sterydowy hormon roślinny będący strukturalnym analogiem DHEA. Diosgenina podana w ekstrakcie z korzenia dzikiego jamu potrafi się przekształcić w organizmie do dehydroepiandrosteronu i wywołać odpowiedni efekt fizjologiczny. Dlatego została nazwana fito-DHEA i stała się cennym składnikiem kosmetycznym preparatów przeznaczonych dla skóry dojrzałej. W meksykańskiej medycynie ludowej korzeń pochrzynu jest znany od dawna. Kobiety stosowały go jako środek łagodzący bolesne miesiączkowanie, także w niedogodnościach menopauzy oraz jako naturalną antykoncepcję, co znalazło potwierdzenie we współczesnych badaniach.

PIŚMIENNICTWO

więcej w Cabines nr 68

http://pl.wiktionary.org
http://pl.wikipedia.org
dr Elżbieta Kowalska-Wochna
publikacje Cabines 68
do góry | powrót